Houd ziekteverwekkers op afstand

De ebola-crisis en de steeds heviger wordende strijd tegen ongeneeslijke bacterie- en virusziektes zijn voorlopig niet voorbij en vormen een nieuw risiconiveau voor paramedici en andere nooddiensten.

Door de recente ebola-uitbraak in West-Afrika en de angst voor wereldwijde verspreiding staan de risico’s van besmettelijke en ongeneeslijke ziekten de laatste tijd in het middelpunt van de aandacht. Het is moeilijk om dodelijke bacteriën en virussen een stap voor te blijven en nooddiensten moeten op het ergste zijn voorbereid.

Het angstniveau in het Verenigd Koninkrijk is echter, zonder de natuurlijke ongerustheid te bespotten, enigszins overdreven aangezien deze specifieke ziekte, mocht deze in het Verenigd Koninkrijk worden ontdekt, waarschijnlijk relatief gemakkelijk in de hand te houden is. In tegenstelling tot sommige andere ongeneeslijke ziekten is ebola niet bijzonder besmettelijk en hoewel de symptomen zeer heftig zijn, zijn ze snel zichtbaar zodat patiënten spoedig in quarantaine kunnen worden geplaatst.

Toch is het gevaar dat dodelijke en moeilijk te behandelen ziekten ons land binnendringen zeer reëel in een tijd waarin elk jaar twee miljard mensen met het vliegtuig reizen en de grenzen steeds poreuzer worden. Bovendien bestaat naast dit gevaar het probleem van de gewonere, inheemse ziekten die in hoog tempo resistent worden voor moderne antibiotica. Volgens een recent BBC-rapport (1) zijn antibioticaresistente bacteriën op dit moment naar schatting verantwoordelijk voor 5000 sterfgevallen per jaar in het Verenigd Koninkrijk en 25.000 in Europa.

afbeelding ebola met tyvek

WAT IS EEN BIOLOGISCH GEVAAR?

Een biologisch gevaar - 'bio-hazard' - is een biologisch micro-organisme of agens dat een bedreiging vormt voor mensen, dieren of het milieu. In veruit de meeste gevallen zijn micro-organismen gunstig of volledig onschadelijk voor mensen. Een klein deel is echter zeer gevaarlijk, soms zelfs dodelijk, en met hun hardnekkigheid, eenvoudige overdracht, snelle voortplanting, neiging tot mutatie, volledige onzichtbaarheid en voortdurende verspreidende gedrag kunnen ze een unieke uitdaging vormen als het gaat om hun onderdrukking en uitroeiing. Volgens de

Wereldgezondheidsorganisatie zijn gevaarlijke pathogenen zoals bacteriën, virussen en parasieten jaarlijks verantwoordelijk voor meer dan 16% van alle sterfgevallen wereldwijd (2).

Biologische gevaren kunnen zich op vele manieren voordoen en doordat ze overal aanwezig zijn, is het moeilijk om ze in de hand te houden. Biologische gevaren kunnen bacteriën, virussen, parasieten of schimmels zijn en alle bronmaterialen, zoals besmette lichaamsvloeistoffen, geïnfecteerd verpakkingsmateriaal en vuile werkoppervlakken zijn mogelijke biologische risico's. De oorzaken van biologische gevaren lopen uiteen van rottend voedsel en bacteriën in uitwerpselen tot zeer schadelijk medisch afval en bestrijdingsmiddelen tegen ziektekiemen. Al deze biologische gevaren en vele andere hebben te maken met de aanwezigheid van besmettelijke biologische (giftige) stoffen of geïnfecteerde materialen, waaronder organisch stof en schimmelsporen.

Biologische gevaren hebben verder zeer uiteenlopende overdrachtsmechanismen. Sommige infectieziekten, griep bijvoorbeeld, kunnen direct worden overgedragen via aanraking of via ingeademde druppeltjes, terwijl andere, zoals tuberculose, vooral via de lucht worden verspreid. Malaria wordt verspreid door muggen terwijl ebola en AIDS normaal gesproken alleen kunnen worden overgedragen via geïnfecteerde lichaamsvloeistoffen.

DE NOODZAAK VAN BESCHERMENDE PROCEDURES EN BARRIÈRES

In de praktijk zijn dingen nooit zo zwart-wit. Ebola kan bijvoorbeeld buiten het menselijk lichaam 48 uur of langer overleven en besmettelijk blijven (3) en kan dus worden overgedragen via contact met een besmet oppervlak. Dit betekent dat brancards, ambulances, medische uitrusting en persoonlijke beschermende kleding rigoureus moeten worden ontsmet in geval van een mogelijke blootstelling. Deze gebieden schoon houden volgens de eisen om hardnekkige pathogenen zoals ebola in de hand te houden, is een uitdaging op zich en vereist geld, opleiding en overtuiging. Dergelijke maatregelen zouden de nooddiensten ongetwijfeld hoofdpijn bezorgen mocht ebola of een vergelijkbare ziekte het Verenigd Koninkrijk binnendringen.

Zoals blijkt uit de recente ebola-epidemieën, kan blootstelling aan biologisch verontreinigende stoffen ernstige en snel escalerende gevolgen hebben voor de gezondheid, wat betekent dat er geen ruimte is voor laksheid of vertraging bij de toepassing van de juiste beschermende procedures. Het enorme aantal mogelijk gevaarlijke micro-organismen en het grote scala aan mogelijke biologische risico-omstandigheden betekenen dat de keuze van persoonlijke beschermende uitrusting voor personeel dat te maken heeft met levensbedreigende pathogenen, uiterst complex kan zijn.

Er zijn gevallen bekend van paramedici en noodhulpverleners die infectieziekten opliepen via patiënten en deze vervolgens overdroegen op anderen. (4)

Naast de noodzaak van effectieve bescherming tegen de natuurlijke verspreiding van infecties en ziekten, is er behoefte aan persoonlijke bescherming in noodsituaties waarbij biologische stoffen worden geproduceerd, behandeld, gedistribueerd, bestudeerd, toegediend, gesteriliseerd of verwijderd. Plaatsen waar deze activiteiten kunnen plaatsvinden zijn bijvoorbeeld ziekenhuiscomplexen, militaire bases, laboratoria voor medisch en biologisch onderzoek en biotechnologische productiefabrieken. Voorzorgsmaatregelen tegen biologische gevaren zijn ook noodzakelijk in vele crisissituaties, van overstromingsbeheer en de schoonmaak van traumaplaatsen tot interventies bij bioterrorisme.

ADVIES INWINNEN

Bij elke blootstelling aan biologische gevaren dient een uitgebreide risicobeoordeling te worden opgesteld voor alle persoonlijk beschermende uitrusting, met betrekking tot de prestatieklassen beschreven in de Europese richtlijn EN 14126 (5). Biologische stoffen worden ingedeeld in vier categorieën (6) en, door de zeer uiteenlopende risico’s van besmettelijke stoffen, is het van essentieel belang om deskundig advies in te winnen bij de selectie van geschikte persoonlijke beschermende uitrusting voor de verschillende risiconiveaus.

Veiligheid voor noodhulpverleners betekent niet alleen de juiste beschermende kleding dragen. De juiste training is net zo belangrijk. Veel gevallen van blootstelling aan biologische gevaren zijn het gevolg van verslapte aandacht of procedure; dat kan gemakkelijk gebeuren in de stressvolle omstandigheden van een noodsituatie. Armand Sprecher, medisch adviseur bij Artsen zonder Grenzen voor hemorragische koorts, bevestigde dat in een recent interview voor NPR in de Verenigde Staten (7): "Als er sprake is van besmetting van gezondheidszorgmedewerkers terwijl

de persoonlijke beschermingsuitrusting aanwezig is, heeft [de werknemer] iets gedaan om de persoonlijke beschermingsuitrusting te negeren: hij heeft het niet op de juiste wijze gedragen of heeft een verontreiniging van de handen opgelopen bij het uittrekken [van het pak]."

 

SAMENVATTING

Veel mensen denken dat het slechts een kwestie van tijd is voordat er een grote nationale of internationale medische noodsituatie ontstaat waarbij sprake is van een ongeneeslijke of uiterst moeilijk te behandelen ziekte. Het is moeilijk om de risico's te kwantificeren; het verschil tussen een geïsoleerd geval en een wereldwijde pandemie kan liggen in één geïnfecteerde reiziger die uit het vliegtuig stapt zonder ontdekt te zijn. Maar mocht er een dergelijke ramp ontstaan, zijn het de mensen van de nooddiensten die hun levens op het spel zetten om de gemeenschap te beschermen, dienen en ondersteunen. We moeten ons nu voorbereiden om ervoor te zorgen dat we deze strijd niet zullen verliezen.

 

(1) zie http://www.bbc.co.uk/news/health-28098838

(2) Wereldgezondheidsorganisatie: The Global Burden of Disease: 2004 Update

(3) Public Health Agency of Canada; Ebola Virus - Pathogen Safety Data Sheet

(4) Putting their lives on the line: Meningitis in first responders; B. McKenna, Wired 11.18.10

(5) 'Performance Requirements and Test Methods for Protective Clothing Against Infective Agents'

(6) Refs: United States Centers for Disease Control and Prevention (CDC) and EU Directive 2000/54/EC

(7) This Suit Keeps Ebola Out - So How Can A Health Worker Catch It?; M. Silver; NPR; July 24, 2014